Esperanto kaj politiko hodiaŭ

Esperanto kaj politiko hodiaŭ

Ĉefe bazita  je la prezentado de la libro Historio de Esperanto en la Kataluna Landaro, Valencio, 9.11.2010

————————————————————————————————————————————————————————

Karaj geamikoj:

Kiel lia inicianto Ludovic Zamenhoff, deklaris, la esperanta lingvo estas havaĵo de ĉiuj civitanoj de la Planedo. Neniu povas depostuli sian eksklusivan havaĵon, êc per origino aŭ kredo. Sekve, oni povas uzi ĝin en ia komunika projekto kaj, konkrete al politika tereno, esperanton ia politika forto povas uzi . Sed evidente esperanto kunportas konnotaciojn de universaleco, paco kaj toleremo rigardante ciuj kulturoj, kvalitoj kiuj konformigis historie liajn politika uzo.

HISTORIA ENKONDUKO.

Ni eku per mallonga historika perspektivo pri la uzado de e-o ĉe la politika deveno, kiu inkludos du verŝantaj: lia uzado kiel komunikilo kaj lia inkludo ene de la politika projekto, kiel konkreta celo, do kiel parto de la programo.

Jam antaŭ la apero de la racia elpensita lingvo Esperanto je 1887, la Internacia Asocio de Laboristoj , en sia kongreso okazinta je 1865 ĉe Ginebro asertis tion:”La Kongreso …ankaŭ kuraĝigis tiuj kiuj klopodas por krei universalan lingvon kaj tiel multipliki rilatoj inter homojn el malsamaj landoj kaj igi ĝin fekundaj por la homar-feliĉo”(Raporto de J.Card, fino.)

Ekde la unuaj momentoj, maldekstraj movadoj uzis esperanton kiel politika komunikilo, kelkfoje integrita ĉe la politika vizio, pli ol malpli formale. Ekzemple, anarĥistaj kaj socialistaj movadoj de la fino de la XIX-a kaj de la komenco de la XX-a jarcentoj, reklamiĝis de esperanto kiel universala komunikilo, prezervante la aro de denaskaj lingvoj kaj pelante frata internaciismo. Indas mencii tiurilate la vortoj de Pi i Margall (Federala Respublikana Partio) en 1898, kiuj estis inkluditaj al libro kiu hodiaŭ ni prezentas.

Unua mondmilito reprezentis grandegan frapon al ĝenerala esperanta movado tiom per kauzaj mortintoj kiom per malsukzeso de la internacia projekto; estante ankaŭ kaŭzo de la malhaŭso de tiu laborista movado inkludita ĉe la II Internacio, kiu malaperis praktike.

Menciendas ĉi tie sugeston pri la uzado de esperanto ĉe la Laboristaj Internacioj. Ĉe la unua (kiu praktike fines ĝis 1872), esperanto ne ekzistis ankaŭ; pri la dua ni nevavas novaĵojn, sed pri la tria, organizita post la sovieta revoluzio,ĉe lia dua kunveno, la hispana CNT sindikatulo Angel Pestaña ĉeestis, kaj dum liaj interkonsiliĝoj ĉe Moskovo, li demandis pri tio al Zinoniev, por superi lingvan ĥaoson kiu okazis dum ĝi. Li proponis ke ciu oratoro parolis en la lingvo pli facila por li, kaj ke oni faris tradukon del ĝi en esperanto. Ŝajnas ke la saman proponon faris skribe ankaŭ grupo de 25 partoprenantoj, inter ili Lefebvre kaj Bombacci. Tiun peton studis fakkomisiono por la afero (kiu daŭrigis dum la sekvanta jaro kaj estis finita poŝte). Tamen, ĉe tiu okazaĵo estis, evidente, kie internacia lingvo estis pli necesa, per eviti senfinajn tradukojn, ĉambrenirojn de la reprezentantoj kiam ili ne komprenis la lingvon, ktp.

En la politika flanko, profitante la esperantista kunveno de Prago en 1921, fondiĝis SAT movadon, Sennacieca Asocia Tutmonda. Lia celo estis stimuli edukadon, solidarecon kaj bataladon de la laboristoj de cie tralamondo, preter ia nacia temo. La radikan anti-naciismon de la movado oni situendas ĉe la postmilito de la I monmilito, kiam la naciismo montriĝis kiel manipuleblas de la regklasoj por interbatali la laboristoj laŭ la interesoj de tiu regtavoloj.

S.A.T. estis kreita de Lanti (Lanti estis alnomo de Adam kaj signifas, en la franca mem ke en la kataluna “tiu kiu estas anti”, do la anti) por kovri maldekstrajn movadojn ĉe la malsamaj frakcioj kiel la anarĥista, la komunista, la socialista kaj aliaj. SAT okazis ĵaran kunvenon ĉe Valencio en Aŭgusto 1934. Sat-anoj batalis ĉe la Internaciaj Brigadoj, kie multaj el ili mortis.

Rilate al e-o uzado kiel gravpolitik-interkomunikilo, ni mencipovas uzadon kadre de la intensa poŝtaĵo inter esperantistoj de Rusio kaj la restaĵo de la mondo por interinformi de la politika vivo dum la 20-aj jaroj. Fakte, toleremo de la rusa komunista regimo progresive malmolis ĝis malpermeseco dum la epoko de Stalino, kiu forte subpremis la esperantistan movadon, por kontroli komunikoj de Rusio ĝis eksteren…kaj por temo ke esperanto igis “tro gravan”,kiel Lins rilatas al ni ĉe sia libro “La danĝera lingvo”. Kelkaj pro Rusia komunistoj forlasis SAT-on, sed tiu asocio konservis sian komunistan frakcion.

La totalisma nazia reĝimo estis plene kontraŭ al esperanto, specife komdamnata de Hitlero kiel bolŝevisma lingvo- iomete ŝoka se ni prenas en konsideron kiu ni antaŭ diris-kaj judaj (Zamenhoj estis de juda origino, sed ni ne konas politikan kontakton inter esperanta movado kaj sionismo. Kiel ni scias, israeloj viviglas hebrean, jen mortan lingvon, por havi nacian lingvon, sen rilate al esperanto.)

Alia grava momento en la esperanta uzado ĉe la internacia politika komunikado okazis dum la enlanda milito ĝuste ĉe Valencio: esperanta uzado kiel novaĵ-disvastiga ilo ĉefe per la eldonaĵo de “Popola Fronto”- kiu publikiĝis ĉe Valencio, “Strato Mar, num.25”- Ankaŭ oni eldonis ie “Informa Bulteno”, anarĥista. Ĉion oni detalas ĉe la prezentonta libro.

Dum la sekunda duono de la XXa jarcento ne estis aparte intensa, konkrete ĉe la Okzidenta Eŭropo, kie la “prizorgo-ŝtato”, starigita per bremsi ian simpation de la laboristaj klasoj rilate al komunismo, (speciale ĉe Francio kaj Italio) sub angla-usona flago, en kies medio la politika intereso pri esperanto estis praktike nula. Altrudo de la angla estis tre intensa kaj disdaŭras ĝis hodiaŭ.

Dum tiu longa periodo la kultura esperantista movado por stari ĝin skizas, ĉefe en siaj kongresoj, malsamajn strategiojn, kies analizo nur malrekte konzernas nian temon. Konkrete, dum la 80 jaroj aperas konzepton (Manifesto de Raŭma , Finlando) rilate al fermado de la esperantista movado kiel diaspora fenomeno. Alia ebla strategio estas subteni la esperantistan movadon per “supre ĝis sube” kaj “sube ĝis supre” movadoj (Voss Manifesto,1991), sugestante iel helpi sin per politikaj movadoj, kaj tiel rompante neutralan kaj ne politikan inklinon de la esperanta movado.

La pli radikala eksprimo de la”raŭmisma” fermeco konkretiĝas al projekto de “Esperanta Civito” (fino de la 90aj jaroj), por ŝtata organizo de tiu nomata diasporo. Tiu estis tempo de politika kaj kultura etoso kiam iuj penseblis pri la ideologiaj-fino (Bell) kaj historia-fino (Fukuyama) , pri la malvalideco de la konzepto de klassocialo kaj de ladocavenko de la novliberalismo. Ankoraŭ kelkajn Jarojn mankis por alveni al “subprimes”, la financkapitalisma krizo, la merkatvoĉo, la banksavo kaj la amaso senlaboro.

NUNA MOMENTO

Eko de la XXI jarcento, ĉe kelkaj eŭropanaj landoj oni rimarkas intereson pri la politika projekcio de e-o. Ĝi koincidas kun apero de kontraŭaj fenomenoj: kelka krizo ĉe la tradicia esperanta movado, kaj la kresko de la lingvolernado oficiale agnoskita ĉe Brazilo,Kubo,Ĉinio, kaj al nia kontinento Hungario kaj eble Francio. Aliflanke, sebstrekendas kreskon de lernado kaj komunikado per Intereto, kiu kondiĉis la grandigon de la numero de la esperantparolantoj , krom la oficiala lernado antaŭe menciita.

Rigardante al politicaj movadoj, endas diri ke SAT tenis sian vivon kaj êc timide ekkreskas. La SAT komunista frakcio faris kongreson ĉe Alakanto en 2.003, kaj poste fomiĝas SAT eH (SAT en Hispanio).

Ni substrekus maldesktran movadon malsama de SAT kiu ankaŭ centriĝas ĉe Parizo komence, tiu esta grupo ĉirkaŭ “Le monde diplomatique” , viglita interaliaj de Ignacio Ramonet. Kiel sciita, “Le Monde Diplomatique” ludis gravan rolon al la altermonda movado, la Porto Alegre Forumo kaj la nomata socialismo de la XXI jarcento,kiu jam influas al areo de Venezuelio, Bolivio kaj Brasilo. Oni kreis “le monde diplomatique esperanto”-n . Ĉirkaŭ ĝi aperas politikan asocion: “Monda Asamblea Asocio”, kiu generas ege rigorajn tekstojn, kiel tri volumoj pri la monda ekonomika krizo, kaj remarkindan tradukan agadon, viviglita de VilhelmoLutermano.

Anekdote, ni ankaŭ mencias demokratankristano partieton kiu nomigas “UnuMondo”,kies bazo estas en Germanio kaj de internacia areo.

Aldona konsiderinda elemento estas la paneuropana projekcio de la esperant-lingvo kiu estas farita per autoroj kiel Zlatko Tišljar , kiu postulas ke esperanto estas la lingvo kiu konzentrigas la eŭropanan identecon, ĉe iaj “Unuigintaj Ŝtatoj el Eŭropo”, kie iu lando aŭ lingva areo konservus sian identecon. Evidente,nenio simile al Usono, kie oficiale nur angla lingva identeco ĉeestas, kaj kie la politikaj partioj nur estas du, praktike kun la sama rezonado, alfronte al riĉa eŭropana politika gamo.

Aliflanke, iu fluo ĉe la Eŭropa Esperantista Unio elvokas ia paneŭropana naciismo uzante esperanto kiel unia ligo inter la malsamaj etnikaj eŭropanaj nacioj.

El esperantistaj kaj eŭropanaj fluoj fontis en malsamaj landoj, precipe ĉe Francio, Hungario kaj Germanio, movadon kiu konkretigis per formacio de partiaj kaj politikaj asociaj Federatio, havante eŭropana ĉirkaŭo: “Eŭropo Demokratio Esperanto”, kiu prononas esperantuzon kiel ĉefa lingvo ĉe la Eŭropaunio, kune al ĉiuj lingvoj de la “hejmlandoj” aŭ kulturalaj nacioj, kadre de ia Eŭropa unio vere demokrata. E.D.E partoprenis al eŭropaj balotoj de 2003(Francio) kaj (2009) (Francio kaj Germanio), kun rezultoj kiu estis malsufiĉaj per havi eĉ unu diputito. Sia programo insistas en lingva politiko, en ŝirmo de la minoritaraj lingvoj kaj en la kulturalaj nacioj, ankaŭ demokratio ĉe eŭropana institucioj kaj timide pri naturprotekto.

Lastempe ĉe EDE aperis posiciojn pri ekologio, kiuj fine estis inkluditaj ĉe sia programo (Marto 2011) .

EDE havas federacian strukturon, havante sektiojn ĉe Francio, Germanio, Hungario kaj Polando. La pola sektio,lasta en formiĝi, punkte alianciĝis al livapartio SLD “Demokrata Liva Alianco”, kiu akzeptis inkludon de e-o al lia programo per la minicipaj balotoj.

KONKLUDO

Do substreku du politikincido-specoj de e-o: kiel komunikrimedo, tio estas, “per” esperanto aŭ kiel aparta celo, miksita ĉe ĝenera politkmodelo, “por” esperanto.

Tamen, kadre la nuna historika kunteksto de fortega scia krizo, kiu ne evidentiĝas esti superata, koheras uzi esperanton kiel la lingvo de la sociasciigo, anstataŭ uzi la anglan, lingvo kiun ekonomia pelas. Per sia neŭtrala naturo, esperanto ne identigas sin kun la koloniaj, kulturaj kaj ekonomikaj interesoj de iu lando aŭ landgrupoj.

Aliflanke, esperanto solveblas favore kofliktojn de lingvoj en sorbad-danĝero per lingvoj kiuj igas regantaj kauze de socipolitikaj kialoj. Jen, E-o agas kiel minoritar-lingvaj ŝirmilo.

Plivastige, Esperanto permesas integracion de identaj naciismoj kun lingva personeco ĉe supranacia projekto. Tion hele aplikas al Eŭropo, areo de apartaj densaj relacioj, kaj politikaj kaj ekonomikaj, kie la uzado de komuna aŭ franka lingvo estas hele bezonata.

Tiel, uzado de E-o kiel interkomunika ilo,tio estas,sia agadilo, igas politikeron kiun precipe iu partio aŭ sindikato inklupovas. La CGT anunciis antaŭ ne longe sian pozitivan sintenon,kaj ankaŭ COS montris iom da intereson pri tio.

Ni povas starigi: kiu politika estonteco havas esperanto al mallonga-tempo?. Pri tio oni povas distingi du areojn: tutmondan kaj eŭropanan.

Ĉe la tutmonda, ekstraeŭropana kazo, ni vidas ian rolon ĉe la altermunda movado, precipe se ĝi konkretigas ĉe iun Kvinan Internacion, kiel iuj sugestis. Tamen, ni estus tre prudentaj pri tiu ebleco. Sustrekendas la atento ke la e-o lernado recevas en Ĉinio.

Ĉe la eŭropana kazo,eblas ke e-o igas gravan eron de la transformado de la politika paradigmo kiu implicos la ekonomikan krizon. Eĉ ĝi partopreneblas de la kultura universo de ia supranacia eŭropana sciigo, kiel unia cimento inter eŭropanoj,kiel eksprimo de ia eŭropana civitaneco. Substreku haŭson de iaj popolaĉaj naciismoj de ekstreme dekstra, sorte tute fremda al nia identa naciismo. Liva eŭropeismo, klereca kaj laika, serĉante Federa Eŭropo, kovreblus kulturaj identecoj de ĉiuj eŭropaj popoloj, tiel havante neŭtralan komunan lingvon, per tutmonda disvolvo. La Eŭropanaj Laboristaj Klasoj , serĉante supervivadan estontecon, kulturala sed ankaŭ ekonomika, povas uzi esperanton kiel, male, la ekonomio sen pli sciigo ol profito, kiel ke la prezo estus, uzas la anglan, aliflanke lingvo kiu meritat nian tutan estimon. En tiu scenaro ni vidas sukzeseblecojn se ni , anstataŭ kiel spektantoj, konsideros nin kiel aktoroj kaj pelantoj.

Skize, tiel ni vidas la temon, nun kaj ĉi tie.

GGB

Post a comment or leave a trackback: Trackback URL.

Respondi

Fill in your details below or click an icon to log in:

WordPress.com Logo

You are commenting using your WordPress.com account. Log Out / Ŝanĝi )

Twitter picture

You are commenting using your Twitter account. Log Out / Ŝanĝi )

Facebook photo

You are commenting using your Facebook account. Log Out / Ŝanĝi )

Google+ photo

You are commenting using your Google+ account. Log Out / Ŝanĝi )

Connecting to %s

%d bloggers like this: